“Now is now. Next time is next time”.
“Bây giờ là bây giờ. Lần tới là lần tới.”
-Hirayama
Có một bệnh dịch đang âm thầm diễn ra. Đó là bệnh dịch của sự hời hợt, với tốc độ ngày một nhanh trong việc thiêu đốt khả năng cảm nhận của ta. Trong thế giới ấy, lẽ sống tận tụy của Hirayama khiến ông hoàn toàn miễn nhiễm. Ông làm nghề cọ toilet công cộng khắp Tokyo; một không gian chức năng mà xã hội muốn sử dụng rồi lãng quên ngay lập tức. Hirayama bước vào không gian ấy không phải với tâm thế dọn dẹp đơn thuần, mà biến nó thành một nghi lễ với độ chuyên chú thượng thừa.
Ông sống cuộc đời lặp đi lặp lại, nhưng nhiệt huyết hơn bất cứ ai. Ông đi xuyên qua tâm dịch, chạm vào những gì trần tục nhất, mà vẫn giữ được cho mình một sự thanh khiết gần như bất khả xâm phạm. “Hệ miễn dịch” ấy không phải là một món quà, nó là thứ kỷ luật được tôi rèn và nuôi dưỡng từ những “nghi lễ” thường nhật, được thực hiện với sự chú tâm gần như thiêng liêng. Hãy chiêm nghiệm một sáng tinh mơ thường tình của Hirayama. Không cần tiếng chuông báo thức inh ỏi, ông đã khẽ cựa mình khi ngoài phố vọng lên âm thanh xào xạc của tiếng chổi quét rác. Ông thức dậy trong sự tĩnh lặng của bình minh chưa tỏ, hành động đầu tiên không phải là vớ lấy điện thoại, mà xếp gọn ghẽ chăn mền, vệ sinh cá nhân, dịu dàng tưới những mầm cây non. Ông rời khỏi nhà, đứng giữa khoảng sân nhỏ trước khi bước vào chiếc xe ô tô cũ, ngước nhìn bầu trời đầu ngày và hít một hơi sâu. Ông nghe nhạc bằng băng cassatte trên đường đi làm. Qua cửa kính xe, ta thấy gương mặt ông với vẻ thư thái và khiêm nhu hiếm có nếu xét trên hằng đông gương mặt thời đại, gương mặt ấy chiêm ngắm mỗi mẩu nhỏ của đời sống với ánh nhìn hiền từ: một dây phơi đang bay trong gió, vệt nắng lấp lánh trên vũng nước mưa còn sót lại, người bán hàng đang ngáp ngủ. Ông tận hưởng phút bình yên của người đã tìm thấy vị trí của mình trong vũ trụ.
Hirayama lau dọn toilet nghiêm cẩn như đang thực hành nghệ thuật: biến cái tầm thường thành cái tinh tuý. Hãy nhìn cái cách ông sắp đặt dụng cụ. Hãy quan át sự kỹ lưỡng trong từng động tác, sự cẩn trọng khi ông dùng chiếc gương nhỏ và soi vào điểm khuất, một hành động cho thấy ông không thỏa hiệp với những gì cẩu thả. Ông không chỉ tạo ra sự sạch sẽ về mặt vật lý. Ông trao đi hành vi chăm sóc thầm lặng cho những người xa lạ sẽ sử dụng không gian toilet này sau ca dọn dẹp của ông.
Hệ miễn dịch của Hirayama được thể hiện rõ nhất khi nó tiếp xúc với “ca bệnh” từ bên ngoài, điển hình là cậu đồng nghiệp trẻ Takashi. Cậu ta bồn chồn, vội vã, làm việc qua loa, nhìn mọi thứ qua lăng kính của lợi ích vật chất. Khi đối diện với sự hỗn loạn của Takashi, Hirayama luôn kiệm lời, không phán xét, chỉ lắng nghe, giữ vững sự cân bằng của mình. Hay khi cháu gái Nico xuất hiện. Ông cảm nhận nỗi buồn của cô, ông chia sẻ với cô những ngày nghỉ quý giá của mình. Nhưng khi cô rời đi, nỗi buồn ấy không phá vỡ ông. Nó chỉ ở đó, như một áng mây trôi qua bầu trời nội tâm vốn đã vững chãi.
Hirayama giữ một nhịp sống “analog”, mang cái vẻ hơi vô vị và cô đơn, nhưng giàu phong vị văn hoá. Ông nghe nhạc từ thập niên 1970. Ông đọc những cuốn sách cũ. Ông chụp ảnh những vòm lá lốm đốm nắng giữa một ca nghỉ ngắn. Ông “viết” nhật ký bằng cách làm dày cuốn sách ảnh phim. Ông thường ăn một mình ở đúng một quán quen. Ông đời nào biết Spotify là chi (ông còn tưởng đó là hãng băng đĩa mới). Ông hào phóng trao đi cái nhìn và sự quan sát cho mỗi điều thường tình. Ông chìm đắm trong mỗi khoảnh khắc duy nhất và không bao giờ lặp lại.
Cảnh phim cuối cùng khiến tôi mềm lòng vì xúc động: một cú long shot đầy tính thiền của Win Wenders, khi gương mặt Hirayama sáng lên trong nước mắt và nụ cười, vừa xa vắng vừa gần gụi, dưới ánh bình minh mềm mại, trong giọng hát giằng xé và hy vọng của Nina Simone.
Có lẽ, ngày hoàn hảo là khi ta định tâm thêm vài phút để vượt qua được một cơn hời hợt, trong cách ta lao động, trong cách ta sống đời mình. Bởi chỉ riêng việc được ở đây, được nhìn một ngày mới đang lên giữa đời thường, đã là ân huệ quá đỗi dịu dàng.
P/S: nghe nói, ban đầu Perfect Days chỉ là một dự án phim tài liệu ngắn mà Wim Wenders được đặt hàng cho dịp kỷ niệm dự án nghệ thuật Nhà vệ sinh Tokyo. Nhưng vị đạo diễn Đức trứ danh đã quyết định cần làm điều gì đó duyên dáng hơn một tựa phim tài liệu. Và một lần nữa, sau những “Paris, Texas”, “Wings of Desire”, ông lại khiến trái tim tôi dạt dào thổn thức. Ông có thể làm phim đến 100 tuổi được không?
-PHƯƠNG YẾN-
PHƯƠNG YẾN 